Norowirus, czyli grypa żołądkowa: jak się chronić i kiedy iść do lekarza

Nagłe wymioty, biegunka i złe samopoczucie, które w ciągu dwóch dni obejmują całą rodzinę albo połowę klasy, to często norowirus. Potocznie mówi się na to grypa żołądkowa, choć z grypą nie ma to nic wspólnego. Zakażenia zdarzają się przez cały rok, ale najwięcej ognisk pojawia się jesienią i zimą, gdy więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach. Wyjaśniamy, jak się chronić i kiedy choroba wymaga wizyty u lekarza.

Objawy norowirusa

Według Głównego Inspektoratu Sanitarnego objawy pojawiają się zwykle 12–48 godzin po zakażeniu i zaczynają się nagle. Najczęstsze to:

• wymioty, czasem gwałtowne,
• wodnista biegunka,
• nudności i bóle brzucha,
• niekiedy gorączka, ból głowy i bóle mięśni.

U większości osób choroba mija samoistnie w ciągu jednego do trzech dni. Największym zagrożeniem jest odwodnienie, szczególnie u małych dzieci, osób starszych i przewlekle chorych.

Grypa żołądkowa, jelitówka, rotawirus: czym się różnią

Grypa żołądkowa i jelitówka to potoczne nazwy wirusowego zapalenia żołądka i jelit. U dorosłych najczęściej wywołuje je właśnie norowirus. Rotawirus to inny wirus, który powoduje ciężkie biegunki głównie u niemowląt i małych dzieci. Przed nim chroni szczepienie podawane doustnie w pierwszych miesiącach życia, w Polsce bezpłatne. Grypa żołądkowa u dziecka wymaga szczególnej uwagi, bo maluchy szybciej się odwadniają.

Grypa żołądkowa trwa zwykle od jednego do trzech dni. Chory zaraża najsilniej w czasie objawów i przez co najmniej 48 godzin po ich ustąpieniu, ale wirus może być wydalany ze stolcem jeszcze przez kilka tygodni. Dlatego po chorobie trzeba szczególnie dbać o mycie rąk, a przez dwa dni po ustąpieniu objawów nie wracać do pracy, szkoły czy przedszkola i nie przygotowywać posiłków dla innych.

Dlaczego tak łatwo się zarazić

Norowirus jest bardzo zakaźny. Wystarczy niewielka liczba cząstek wirusa, żeby zachorować. Przenosi się przez kontakt z chorym, przez zanieczyszczone powierzchnie, na przykład klamki, poręcze czy telefony, oraz przez skażoną żywność i wodę. Podczas wymiotów wirus może też unosić się w powietrzu i osiadać na przedmiotach w pobliżu. Na powierzchniach potrafi przetrwać wiele dni, a osoba, która wyzdrowiała, może jeszcze przez pewien czas wydalać wirusa.

Nie ma szczepionki przeciw norowirusom, a przechorowanie nie daje trwałej odporności. Można więc zachorować kilka razy w ciągu życia.

Jak się chronić

• Myj ręce wodą z mydłem, szczególnie po skorzystaniu z toalety, po zmianie pieluchy i przed jedzeniem. Żele na bazie alkoholu są mniej skuteczne wobec norowirusów niż dokładne mycie.
• Dezynfekuj powierzchnie środkami z chlorem, zwłaszcza łazienkę i miejsca, w których chory wymiotował. Rób to w rękawiczkach.
• Pierz pościel i ubrania chorego osobno, w możliwie wysokiej temperaturze.
• Chory nie powinien przygotowywać posiłków dla innych, najlepiej jeszcze przez kilka dni po ustąpieniu objawów.
• Myj dokładnie owoce i warzywa, a owoce morza jedz wyłącznie dobrze ugotowane.

Jak dbać o chorego w domu

Najważniejsze jest nawadnianie. Pić trzeba często, małymi łykami, nawet jeśli wymioty się powtarzają. W aptece bez recepty dostępne są doustne płyny nawadniające, które uzupełniają nie tylko wodę, ale też elektrolity. Słodkie napoje gazowane i soki nie są dobrym wyborem, bo mogą nasilać biegunkę. Jedzenie można wprowadzać stopniowo, gdy mdłości miną, zaczynając od lekkich posiłków.

Chory powinien zostać w domu, a dziecko nie powinno iść do żłobka, przedszkola ani szkoły, dopóki objawy nie ustąpią. Zwykle zaleca się odczekanie około 48 godzin od ostatnich wymiotów lub biegunki, bo wtedy ryzyko zarażenia innych jest największe.

Kiedy iść do lekarza

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:

• pojawiają się objawy odwodnienia: bardzo mało moczu, suche usta, senność, zawroty głowy, u niemowląt brak łez i zapadnięte ciemiączko,
• chory nie jest w stanie utrzymać żadnych płynów przez kilka godzin,
• w stolcu lub wymiocinach pojawia się krew,
• występuje wysoka gorączka albo silny ból brzucha,
• objawy trwają dłużej niż dwa, trzy dni,
• choruje niemowlę, osoba starsza lub przewlekle chora.

Wieczorem i w weekendy możesz skorzystać z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, a przy ciężkim stanie wezwać pomoc pod numerem 112. Jeśli nie masz pewności, czy to infekcja żołądkowa, czy inna choroba sezonowa, pomocny będzie nasz tekst o tym, jak odróżnić przeziębienie, grypę i COVID.

Najczęstsze pytania

Ile trwa grypa żołądkowa?
Zwykle od jednego do trzech dni. Osłabienie może utrzymywać się nieco dłużej. Jeśli objawy nie mijają po kilku dniach albo pojawiają się oznaki odwodnienia, trzeba skontaktować się z lekarzem.

Jak długo chory na grypę żołądkową zaraża?
Najbardziej w czasie wymiotów i biegunki oraz przez co najmniej 48 godzin po ustąpieniu objawów. Wirus może być wydalany ze stolcem jeszcze przez kilka tygodni, dlatego dokładne mycie rąk jest ważne także po wyzdrowieniu.

Co jeść przy grypie żołądkowej?
Najważniejsze jest picie, małymi łykami. Gdy wymioty miną, można jeść lekkostrawne produkty: kleik ryżowy, sucharki, gotowane ziemniaki i marchew, banany. Przez kilka dni lepiej unikać tłustych, smażonych i ostrych potraw oraz słodkich napojów.

Czy grypa żołądkowa jest zaraźliwa?
Tak, bardzo. Norowirus przenosi się przez kontakt z chorym, zanieczyszczone powierzchnie, żywność i wodę. Do zakażenia wystarcza niewielka liczba cząstek wirusa.