Smog w sezonie grzewczym: jak sprawdzić jakość powietrza i kiedy ograniczyć spacery

Wraz z sezonem grzewczym w wielu polskich miastach i miejscowościach wraca smog. Jego głównym źródłem zimą są domowe piece i kotły na paliwa stałe, a sytuację pogarszają bezwietrzna pogoda i niskie temperatury. Warto wiedzieć, jak sprawdzić jakość powietrza i kiedy ograniczyć przebywanie na zewnątrz, zwłaszcza z dziećmi i osobami starszymi.

Gdzie sprawdzić jakość powietrza

Oficjalne dane udostępnia Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w portalu i bezpłatnej aplikacji „Jakość powietrza w Polsce”. Pokazują one pomiary z automatycznych stacji Państwowego Monitoringu Środowiska, między innymi stężenia pyłów PM10 i PM2,5. Wyniki przedstawiane są w postaci indeksu w sześciostopniowej skali, od bardzo dobrej do bardzo złej jakości powietrza. Na mapie jakości powietrza w portalu i aplikacji widać stacje w całym kraju, więc łatwo sprawdzić, jaki smog jest dzisiaj w twojej okolicy.

Poza danymi GIOŚ popularne są aplikacje, które łączą pomiary oficjalnych stacji z czujnikami niskokosztowymi, rozmieszczonymi gęściej w miastach. Takie czujniki są mniej dokładne, ale dobrze pokazują lokalne różnice, na przykład między dzielnicą z domami na paliwa stałe a centrum z siecią ciepłowniczą.

Co oznaczają normy pyłów

Pył PM10 to cząstki o średnicy do 10 mikrometrów, a PM2,5 do 2,5 mikrometra. Te drugie są szczególnie groźne, bo przenikają głęboko do płuc i krwiobiegu. Światowa Organizacja Zdrowia w wytycznych z 2021 roku zaleca, żeby średnie dobowe stężenie PM2,5 nie przekraczało 15 mikrogramów na metr sześcienny, a PM10 45 mikrogramów. W Polsce przy stężeniu PM10 na poziomie 100 mikrogramów ogłasza się poziom informowania, a przy 150 mikrogramach poziom alarmowy.

Kiedy ograniczyć aktywność na zewnątrz

Przy złej i bardzo złej jakości powietrza warto ograniczyć długie spacery i wysiłek fizyczny na zewnątrz, szczególnie w przypadku dzieci, seniorów, kobiet w ciąży i osób z chorobami serca czy układu oddechowego. Trening lepiej przenieść do domu albo na siłownię, a wietrzenie mieszkania zaplanować na porę, gdy jakość powietrza jest lepsza, co widać w aplikacji.

Jak chronić się w domu

• Wietrz krótko w godzinach lepszej jakości powietrza, zamiast zostawiać uchylone okna na cały dzień.
• Rozważ oczyszczacz powietrza z filtrem HEPA dobranym do wielkości pomieszczenia, zwłaszcza do sypialni.
• Nie dokładaj zanieczyszczeń w domu: kuchenka gazowa bez okapu i świece też wpływają na jakość powietrza, o czym piszemy w tekście kuchenki gazowe a jakość powietrza w domu.
• Na zewnątrz w dni smogowe może pomóc dobrze dopasowana maska z filtrem, ale nie zastąpi ona ograniczenia przebywania na dworze.

Wietrzenie ma też drugą stronę: bez niego w mieszkaniu szybko zbiera się wilgoć – o tym, skąd bierze się pleśń na oknach i jak jej zapobiec, piszemy osobno.

W sezonie grzewczym zagrożeniem bywa też tlenek węgla – podpowiadamy, gdzie powiesić czujnik czadu i jak sprawdzić, czy działa.

Co można zrobić lokalnie

Największy wpływ na smog ma wymiana starych kotłów na paliwa stałe. W wielu województwach obowiązują uchwały antysmogowe z terminami wymiany, które opisujemy w tekście wymiana starego pieca, a na wymianę można dostać dofinansowanie z programu, o którym piszemy w artykule Czyste Powietrze po zmianach. Koszty różnych źródeł ciepła porównasz w naszym kalkulatorze kosztów ogrzewania domu.

Najczęstsze pytania

Jak sprawdzić jakość powietrza?
Najpewniejsze dane podaje Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w portalu i bezpłatnej aplikacji „Jakość powietrza w Polsce”. Gęstszą sieć pomiarów, choć mniej dokładną, pokazują aplikacje z czujnikami niskokosztowymi.

Jaka jest norma PM2,5?
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, żeby średnie dobowe stężenie PM2,5 nie przekraczało 15 mikrogramów na metr sześcienny. Dla PM10 zalecana granica dobowa to 45 mikrogramów, a w Polsce przy 100 mikrogramach PM10 ogłasza się poziom informowania, a przy 150 poziom alarmowy.

Czy maska antysmogowa pomaga?
Dobrze dopasowana maska z filtrem może ograniczyć wdychanie pyłów, ale nie zastąpi ograniczenia przebywania na zewnątrz w dni smogowe. Maska nieszczelnie przylegająca do twarzy daje niewielką ochronę.